مهر بیفزا ای نگار مهر چهر مهربان

 واژه مهر، پیمان و دوستی معنی می دهد. مهر در اوستا از آفریدگان اهورا محسوب شده است و ایزد محافظ عهد و پیمان است. برخی گویند مهر اسم خورشید است و خورشید در چنین روزی ظاهر شد.  

در گاهشماری و فرهنگ ایران باستان، جشن مهرگان پس از نوروز دارای اهمیت برجسته ای بوده است. دلیل آن این بود که در گاه شماری کهن ایران، سال، تنها  شامل دو فصل بزرگ می شد و این هر دو جشن، آغاز فصل های سال را نوید می دادند.

 به بیان دیگر، نوروز آغاز فصل نخست و مهرگان آغاز فصل دوم به حساب می آمد. فصل اول تابستان بود که از جشن نوروز شروع می شد و هفت ماه ادامه داشت و فصل دوم زمستان که از جشن مهرگان آغاز می شد و پنج ماه طول می کشید. بدیهی است که این نوع تقسیم بندی فصول سال به دلیل شرایط

خاص آب و هوایی در چیزی حدود دو هزار و اندی سال پیش بوده است.

جشن مهرگان که از روز مهر شروع میشد و تا شش روز پس از آن ادامه می یافت,زمینه برپایی جشن های بزرگ و شادی در سرزمین ایران بود. به گزارش شاهنامه فردوسی، انگیزه ای که به پیدایش جشن مهرگان در تاریخ ایران نسبت می دهند، پیروزی ایرانیان بر ضحاک به رهبری کاوه آهنگر است که پس از تلاش و مبارزه فراوان او را به بند آوردند و فریدون را به عنوان رهبر خود برگزیدند.  

جشن مهرگان در تمام آسیای صغیر معمول بود و از آنجا با آیین مهر به اروپا رفت. خاورشناس بلژیکی، کومون در کتاب آیین میترا می گوید: بدون شک مهرگان که در ممالک رم قدیم روز ظهور خورشید تصور می شده و آن را روز ولادت خورشید شکست ناپذیر می گفته اند به 25 ماه دسامبر کشیده شده و بعد از نفوذ دین عیسی در اروپا ولادت مسیح قرار داده شده است.

از اشعار منوچهری بر می آید که در عهد سلطان مسعود غزنوی جشن مهرگان با شکوه و جلال تمام در دربار شاه برگزار می شد.

اکنون نیز زرتشتیان در روز مهر از ماه مهر به آتشکده و نیایشگاه ها می روند و با خوراک های سنتی از یکدیگر پذیرایی می کنند. آنان با انجام نیایش و اجرای برنامه های فرهنگی مانند سخنرانی های ملی، سرود و شعر جشن مهرگان را با شادی بر پا می دارند.

در برخی روستاهای یزد جشن مهرگان با ساز و گشت همراه است. به این ترتیب که در روز پنجم پس از مهرگان (15 مهر) گروهی از اهل روستا در محل آدریان (آتشکده) یا سرچشمه قنات روستا گرد هم می آیند یکی از هنرمندان روستا به وسیلۀ سرنا و هنرمند دیگر با کمک اربونه (دف) گروه را همراهی می کند.

آنها برای رفتن به خانه های روستا با هم حرکت می کنند. پس از لحظه هایی شادی کردن بر درگاه خانه , وارد می شوند. کدبانوی خانه نخست آینه و گلاب می آورد. سپس آجیلی به همه پیشکش می کند که تشکیل شده از تخمه کدو، آفتابگردان، نخودچی کشمش. آنگاه موبد یا یکی از افراد گروه ساز و گشت اسامی در گذشتگانی را که پیش از این و در نسلهای قبل در آن خانه سکونت داشته اند باز می گوید و همه برای شادی فروهر (روان) انان اروز میکنند. در شهر تهران زرتشتیان امسال، مهرگان را در مجتمع دینی فرهنگی مارکار تهرانپارس به جا می آورند.

 بیتا –ق مهر 86

منابع:  از نوروز تا نوروز،  نگارش کوروش نیکنام (نماینده زرتشتیان ایران) انتشارات فروهر دانشنامۀ مزدیسنا، نگارش دکتر جهانگیر اوشیدری، نشر مرکز