تقی زاده و فراماسونری

در عهد ناصرالدین شاه ملکم خان که از جاسوسان و قلم به مزدهای انگلیس و بنیانگذار جنبش مشرطه در ایران بود، اقدام به تشکیل فراموشخانه نمود، بعدها در رژیم فراماسونری مشروطه پادشاهی، لژ وابسته به فرانسه (شرق بزرگ) که خود نیز وابسته به انگلیس است تأسیس یافت و رجال ایرانی در آن قرار گرفتند.

حسن تقی زاده با عضویت در تشکیلات فراماسونری نفوذ زیادی در میان به اصطلاح روشنفکران انگلوفیل (مشروطه خواهان) داخل و خارج از کشور پیدا کرد. او در سال ۱۲۸۷ با رتبة درجة یک به عضویت « لژ بیداری ایرانیان » درآمد. این لژ در اواسط سال ۱۲۸۵ توسط ده نفر از فراماسونرهای ایرانی و فرانسوی در تهران تشکیل شد و در ۱۵ آبان ۱۲۸۶ از سوی لژ شرق بزرگ فرانسه (لژ گراند اوریان) به رسمیت شناخته شد و سند شناسائی رسمی آن در ۳۰ آبان همان سال به تهران ارسال شد.

پس از اخراج تقی زاده از ایران و اقامت اجباری او در استانبول، ادوارد براون انگلیسی نامه ای به آخوند ملا کاظم خراسانی می نویسد و از او برای تقی زاده شفاعت می کند تا شاید از این راه حکم مجازات او باطل شود (این نامه که به خط پروفسور براون است و در جزو مجموعة خطوط مشاهیر مرحوم دکتر قاسم غنی بوده، به وسیلة عباس اقبال در مجلة « یادگار » منتشر شده است)، در جواب آخوند ملا کاظم خراسانی چنین می نویسد:

« ... از بابت وزیر خارجة سابق آقای حسنقلی خان نواب و آقای تقی زاده و سایر دوستان ایران، ریاست روحانی کاملاً مطلع است و خیرخواهی و خدمات آنها را مسبوق است اما بدبختانه این تغییرات لازمة قهری زمان ثوره و انقلاب است بواسطة آن که خادم خیلی زود با خائن مشبه می شود، مقام روحانیت هم که مداخله در این جزئیات را عهده ندارد، معذلک امید است که به زودی تمام امورات تدارک شده، کارها به اشخاص لایق سپرده شود.

حالا حسیات صمیمانة خود را تکرار کرده و به همین قدر اکتفا می نمایم. »

تقی زاده یکی از بازماندگان انقلاب انگلیسی مشروطه در ایران بشمار می رفت و پروندة او به شمارة ۲۵ کارتن شمارة ۵ بایگانی لژ به ثبت رسیده است. بعد از وقایع ۱۳۲۰ هرگاه در نشریات فارسی زبان و محافل و مجالس سیاسی- دیپلماتیک ذکری از سازمان های فراماسونری و فراماسونرهای معروف ایران می شد، نام سید حسن تقی زاده در ردیف اول قرار داشت. که با سرویس جاسوسی انگلیس همکاری می کرد. او در یکی از شماره های مجلة « یادگار » از فراماسونری یاد کرده و تنها راه نجات مملکت را تشکیل جمعیت فراماسونری در ایران می دانست.

پس از مسافرت تقی زاده به برلن و تشکیل « کمیتة ملیون ایرانی » در آغاز جنگ جهانی اول، انگلیس سرویس جاسوسی خود را تحت عنوان این کمیته در آلمان نفوذ داد. تقی زاده با کمک نواب سفیر ایران در برلن شبکة جاسوسی انگلیس را در آلمان هماهنگ می کردند. از همکاران دیگر آنها میرزا محمدخان قزوینی، کاظم زاده، سعدالله خان درویش، نصرالله جهانگیر، پور داوود و جمالزاده را می توان نام برد.

تقی زاده در سال ۱۲۹۲ قبل از سفر به آمریکا در لندن همکاری های نزدیک با « ادوارد براون » و « مستر لنچ » از اعضای فراماسونری انگلیس داشت وحتی در این اقامت مخارج او را مستر لنچ به عهده گرفت. تقی زاده پیام مسترلنچ را به مورگان شستر در آمریکا می رساند.

مستر لنچ سرمایه دار و نمایندة پارلمان انگلیس و از شرکای کمپانی معروف لنچ بود که از اواخر سلطنت ناصرالدین شاه در جنوب ایران فعالیت راه سازی و بازرگانی داشت و گردانندة «کمیته ایران » در لندن نیز بود. در اینجاست که رابطة نزدیک آقای تقی زاده با لنچ و ادوارد براون و آقای نواب انگلوفیل نقش اصلی « کمیتة ملیون ایرانی » در آلمان را آشکار می نماید. دلیل دیگر همکاری این کمیته با اینتلیجنس سرویس انگلیس، انتخاب تقی زاده در آبان ۱۳۲۰ به مقام وزیر مختاری ایران در لندن می باشد.

سید حسن تقی زاده به اتفاق عده ای از استادان اعظم ایران (حسین علاء نخستین استاد اعظم لژ ملی ایران، مختارالملک صبا، عبدالله انتظام، دکتر تقی اسکندانی، ابوالحسن حکیمی و آقای فوگل تبعه آلمان) و دیگر فراماسون های ایرانی، لژ فراماسونری « مهر » که وابسته به گراند لژ آلمان « ژرمن لژ » بود و به فراماسونری جهانی (انگلیس) بستگی داشت را در تهران تأسیس کرد.

(تأسیس این لژ از آن جهت بود که به دلیل بدبین بودن ایرانیان نسبت به انگلیس و نظر مساعد داشتن به آلمان، تقی زاده برای منحرف کردن افکار عمومی به توصیة انگلیسی ها لژهای منشعب از گراند لژ آلمان را بوجود آورد. البته باید متذکر شد که فراماسونری جهانی وابسته به انگلیس می باشد و از آنجا هدایت می شود).

دامنة تشکیلات این لژ به تدریج توسعه یافت و لژهای دیگری به نام « ستاره سحر » و « آفتاب تابان » تشکیل گردید. چند سال از تأسیس این لژها گذشت، چون در آنها با فریب عده ای وطن پرست نیز گرد آمده بودند، با اجازة « گراند لژ ژرمن » (انگلیس) سه لژ ماسونی مذکور مبدل به « گراند لژ ملی ایران » گردید که وابسته به فراماسونری جهانی بود (انگلیس). مرکز فراماسونری آلمان در مجلة رسمی خود آن را اعلام کرد و بعدها لژهای وابسته به « گراند لژ ملی ایران » مانند « مهر »، « صفا – وفا »، « ناهید »، « آفتاب » و ... بوجود آمدند.

گشایش نخستین لژهای فراماسونری توسط انگلیس در آلمان، قبل از آغاز زمامداری هیتلر بوده است. می دانیم که آدولف هیتلر در دوران زمامداریش در آلمان همة لژهای فراماسونری را در این کشور تعطیل کرد و کلیة فراماسون های صاحب مقام آلمانی را از مشاغل خود برکنار ساخت. او حتی گروهی از فراماسون های دولت های خارجی را که در سفارتخانه ها مأموریت داشتند اخراج می نماید و سفیر خود را در ایران که عضو لژهای فراماسونی بود عزل می نماید.

بعد از جنگ، نخستین لژهای انگلیسی در آلمان به شرح زیر بوجود آمد:

۱- لژ ساکسون به شمارة ۸۴۲ در شهر سل- Celle ۸ مه ۱۹۵۷.

۲- لژ بریتانیا به شمارة ۸۴۷ در شهر بیل فلد Bielefeld در ۶ ژوئن ۱۹۵۷.

۳- لژ فونیکس Phoenix به شمارة ۸۴۷ در برلن ۹ نوامبر ۱۹۵۷.

۴- لژ استاراف ساکسونری Star of Saxonry به شمارة ۸۵۳ در شهر جورJever در سال ۱۹۵۸.

۵- لژ انگلوهانستیک Anglo-Hanseatic به شمارة ۸۵۰ در سال ۱۹۵۸.

انگلستان در اوایل سال ۱۹۵۸ موافقت خود را با ایجاد گراند لژ آلمان اعلام کرد و منشوری در روز ۱۴ سپتامبر ۱۹۵۸ از طرف فراماسون های آلمان صادر شد و تأسیس « اتحادیه گراند لژهای آلمانی » را به همة سازمان های ماسونی وابسته به انگلیس اطلاع داد. در جلسه ای که طی آن منشور مذکور اعلام شد ۲۶۴ استاد اعظم لژهای آلمانی A.F.A.M و ۸۲ استاد اعظم لژهای سوئدی و همچنین گروهی از شخصیت های گراند لژهای انگلیسی مقیم آلمان حضور داشتند و در این جلسه « تئودور ووگل » Theodor Vogel به سمت اولین استاد اعظم اتحادیه مذکور انتخاب شد. علاء اولین استاد اعظم لژ بزرگ فراماسونری ملی ایران بود و تقی زاده فراماسون شصت ساله، دومین استاد اعظم مادام العمر این لژ و یکی از بنیانگذاران لژهای فراماسونری آلمانی در ایران بود.